Het geweld van laatste woorden

Beschrijving

De gezondheidsethiek kampt met een interne filosofische strijd die in de marge ervan wordt gevoerd. Deze 'familieruzie' handelt over haar status en staat bekend als de discussie tussen de 'smalle' en de 'brede' moraal: een conflict over het gelijk van universaliteit en particulariteit, rationaliteit en praktische wijsheid, techniek en hermeneutiek, pragmatiek en filosofisch inzicht, rechten- en deugdenethiek, individu en gemeenschap. Wie vandaag enigszins met gezondheidsethiek heeft te maken, kiest onvermijdelijk positie in of tegenover dit debat. Het geweld van laatste woorden beschrijft beide posities en licht ze toe aan de hand van het in Nederland gevoerde debat tussen Theo van Willigenburg en Paul van Tongeren. Het boek neemt daartegenover zelf een standpunt in dat zich aan genoemde tegenstellingen onttrekt. Het kiest niet voor één van beide posities en verzoent ze evenmin, maar wil aantonen dat ze elkaar aanvullen en vanuit dezelfde grond opereren. Wat beide typeert is hun behandeling van het politieke en van de pluraliteit (Arendt). Beide standpunten veronachtzamen de waarde en functie van de publieke sfeer en negeren het geweld van laatste woorden dat in hun onderlinge discussie reeds werkzaam is. Deze laatste woorden (Rorty) wijzen niet alleen op het verbale geweld waarmee discussies worden gevoerd of afgebroken, zij verbergen en beschermen ook een onhoorbare stilte, een ontoegankelijke 'doofheid' die elk van ons bewoont en singulariseert (Lacan). Zij stelt ons in staat iets (moreel) te waarderen, maar stelt er ook grenzen aan. In deze zin onderzoekt de auteur de verhouding tussen filosofie, techniek, ethiek en politiek. Recensie(s) Dit is een echt filosofisch boek, lastig te lezen en met (te) veel geleerde tekst in de talrijke voetnoten. Het centrale thema van het boek is overigens belangwekkend en actueel. Het handelt over de confrontatie van twee typen medische ethiek. Het ene type, het liberale, legt de nadruk op de autonomie van individuele burgers, op keuzevrijheid en transparante procedures van besluitvorming en verwijst levensbeschouwelijke overwegingen naar het prive-domein. De andere, de meer levensbeschouwelijke, legt de nadruk op het behoren tot een gemeenschap van gelijkgezinden, op de gedeelde waarden, op de inkleuring van de publieke sfeer door gezamenlijk gedeelde overtuigingen, symbolen en tradities. Als vertegenwoordigers van deze benaderingen in gesprek raken, komt het al snel tot wat de auteur noemt 'laatste woorden': standpunten die niet meer kunnen worden beargumenteerd, maar alleen nog kunnen worden beleden. Dit boek probeert deze onvruchtbare patstelling verder te denken en te boven te komen: moeilijk, belangrijk en weinig toegankelijk. Mr. dr. D.P. Engberts